Translate

14 listopada 2026

"Smutek będzie trwał wiecznie".

 Hello 👋 🤗 

 Przywitałam Was dzisiaj - w tytule posta - podobno ostatnimi słowami holenderskiego mistrza pędzla, Vincenta van Gogha (wiosna1853 - lato 1890) - niezwykle ciekawej, osobliwej postaci w historii sztuki. Człowieka pełnego emocji, pasji, sprzeczności i piękna zarazem. Twórcy, którego współcześni psychiatrzy postrzegają jako osobę cierpiącą na chorobę afektywną dwubiegunową (ChAD) lub osobowość borderline (BPD). Ja uważam, że dodatkowo był po prostu nadwrażliwy (WWO) i na pewno cierpiał na głęboką depresję. Fakt jest też taki, że nie miał ani lekkiego życia, ani też łatwego charakteru. Powyżej widnieje Jesienny autoportret artysty, namalowany w 1887 roku.

Vincent to artysta, który - chociaż niezwykle płodny - za życia nie zyskał ani sławy, ani pieniędzy, często chodził głodny, bo nawet jeśli dostawał pieniądze od brata, wydawał je na farby i inne przybory potrzebne do malowania obrazów. Malarz, który podobno zwykł mawiać o swojej pracy, że: "Chodzi o to, by uchwycić nieprzemijające w tym, co przemija".

Pisał też w listach do ukochanego brata, który go wspierał psychicznie i finansowo: "Ktoś ma wielki płomień w duszy, ale nikt nie przychodzi się przy nim ogrzać; przechodnie widzą tylko nikły dym unoszący się z komina i idą dalej swoją drogą".

Jego obrazy i osobowość fascynują mnie od wielu lat, jest to twórca wobec którego trudno przejść obojętnie. Dla mnie to artysta wyklęty, który odszedł z własnej woli, spowodowanej ogromnym, egzystencjalnym bólem i kryzysem psychicznym, a także miłością do brata, który założył rodzinę i którego zapewne nie chciał dłużej obciążać swoją osobą. Istnieje również inna teza, związana z jego odejściem, mówiąca o tym, że został przypadkowo postrzelony przez młodego chłopca (lub chłopców) i nie chcąc robić mu problemów, powiedział, że sam do siebie wystrzelił. W każdym razie dwa dni po tym, jak został zraniony w okolicy brzucha, odszedł w środku nocy z powodu dużej utraty krwi i infekcji. Jego młodszy brat Theo był z nim, a niespełna pół roku później już nie żył, Ich więź była niesamowita.

Zostałam zaproszona do napisania ekfrazy, czyli „przetłumaczenia” języka malarstwa na język poezji, do jednego z jego ciekawszych dzieł malarskich: obrazu pt. Aleja topoli jesienią (obraz powyżej, ale też nie pierwszy raz na moim blogu), który Vincent namalował jesienią właśnie, najprawdopodobniej w październiku 1884 roku, w holenderskiej wsi Nuenen, gdzie przebywał w domu swoich rodziców i intensywnie studiował naturę. Po ogromnych niepowodzeniach w życiu osobistym i zawodowym, trzydziestojednoletni van Gogh przeniósł się na plebanię swojego ojca w Nuenen. W tym czasie uczył się warsztatu malarskiego, eksperymentując ze światłem, perspektywą oraz wnikliwą obserwacją zmieniających się pór roku, a jesień zafascynowała go najbardziej. W październiku 1884 roku Vincent opisał to płótno w liście do swojego brata Theo. Zwrócił w nim uwagę na kontrast między złotymi liśćmi, migoczącymi plamami słońca na ziemi a długimi cieniami rzucanymi przez pnie drzew. Obraz ten jest nietypowym dziełem w znanym nam - kwiatowo - gwiezdnym, postimpesjonistycznym - dorobku artysty, ponieważ w okresie jego powstania, van Gogh wzorował się na siedemnastowiecznym malarstwie holenderskim, ceniąc zwłaszcza sposób, w jaki dawni mistrzowie budowali nastrój za pomocą cienia i przytłumionego światła. Niedługo po ukończeniu tego płótna, bo już w listopadzie 1884 roku, artysta namalował bliźniacze dzieło zatytułowane Aleja topoli o zachodzie słońca, w którym drzewa są już niemal całkowicie pozbawione liści (obraz poniżej). 

Zanim jednak prześlę ekfrazę dalej, chcę poznać Wasze opinie na temat tego wiersza i będę wdzięczna za każde słowo.. 

Aleja topoli jesienią

Ponownie zrobiła swoje. Naprawdę musiała. To było konieczne.
Nie istniały inne opcje, inne scenariusze wydarzeń.
Weszła bezszelestnie, mocno przytuliła cztery
małe ciała w fazie REM. Wyszła.

Kilka dni wcześniej zabrała schorowanych rodziców.
Nie mieli krewnych, dobrych znajomych, perspektyw.
Stała się wybawieniem, światłem w jesiennym mroku.
Mimo to, czuje zmęczenie, apatię, przepracowanie.

Przystaje, odwraca wzrok: nad chatą lśni jasny błękit,
znak, że ich dusze wzleciały w objęcia bogini - matki.
Smutnieje, wchłaniają ją pustka, ciemność i samotność.
Odczuwa to zawsze, gdy zabiera dzieci.

Jesień jawi się chłodna i nad wyraz cicha, nawet wiatr nie szasta
powagą topoli. Nieruchomieje, zdziwiona letargiem natury.
Czuje mocne szarpnięcie, jakby ktoś chciał ją wyrwać, usunąć,
zaprzeczyć, że stąpa tą wąską jak trumna, zacienioną aleją.

Wie, że on znowu maluje, impulsywnie zmienia koncepcję dzieła,
jednak chce zostać w tym obrazie. Zdesperowana wbiega w jego myśli,
wnika do krwiobiegu, kłuje zranione serce, syczy w głowie,
że to nic nie da, że zawsze była, jest i będzie.

Autor się miota, coś bredzi, rzuca pędzel, chwyta brzytwę, przykłada do ucha.
Prosi, żeby przestał, przysięga, że za jakiś czas pomoże mu odejść,
teraz ma żyć, tworzyć, malować, wsłuchiwać się w szepty kwiatów
i oddechy gwiazd, bo Czas jest od niej silniejszy,

wredny, mściwy, zgorzkniały, narcystyczny i trudny.
Z premedytacją niweczy realne piękno, ale nie zdoła
zniszczyć depresji i smutku artysty,
wpatrzonego w ogniste barwy jesieni,
której kiedyś, w środku lata,
bez żalu odda swoją starą,

sfatygowaną paletę.

JoAnna Idzikowska - Kęsik, 14 XI 26

Inne, bardzo wymowne i dużo mówiące o Vincencie cytaty z listów do brata Theo:

*

 Cierpieć bez skargi to jedyna rzecz, której należy się nauczyć w tym życiu. 

*

 Czym jestem w oczach wielu ludzi? Jestem zerem, dziwakiem, człowiekiem nieznośnym. Jestem kimś, kto nie ma i nigdy nie będzie miał stanowiska w społeczeństwie, jestem gorszy od najgorszych. 

*

 Dobro czy zło jako takie są równie rzadkie, jak czysta czerń czy biel w przyrodzie. 

*

 Dobrze jest umierać, gdy się ma świadomość, że zrobiło się w życiu coś naprawdę dobrego, że pozostanie się w pamięci choćby kilku ludzi i będzie się przykładem dla potomnych.

*

 Kochajmy przyrodę, bo dzięki niej coraz lepiej rozumiemy sztukę. 

*

 Malarze — żeby tylko o nich mówić — będąc martwi i pochowani, przemawiają do następnego pokolenia lub do kilku kolejnych pokoleń poprzez swoje dzieła. 

*

 Nic nie poradzę, że moje obrazy się źle sprzedają. Ale nadejdzie czas, gdy ludzie zrozumieją, że są warte znacznie więcej niż cena farby, której użyłem do ich namalowania. 

*

 Tak w życiu, jak i w malarstwie mogę sobie poradzić bez pana Boga. Nie mogę natomiast istnieć ja – człowiek cierpiący, bez czegoś większego ode mnie, czegoś, co wypełnia całe moje życie – bez siły twórczej. 

*

Wiedz, że im bardziej się zastanawiam, tym bardziej dochodzę do przekonania, że nie ma nic bardziej artystycznego niż kochać ludzi.  

*

 Zażywam codziennie lekarstwa, które niezrównany Dickens zapisuje przeciw samobójstwu. Sprowadza się to do kieliszka wina, kromki chleba z serem i fajki.